16 czerwca 2020

Pobyt obywateli UE/EOG/Szwajcarii a epidemia koronawirusa (aktualizacja)

Wprowadzenie w Polsce stanu zagrożenia epidemicznego, a następnie stanu epidemii nie wpływa na prawa pobytowe obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), Szwajcarii i przebywających z nimi członków rodzin. Uprawnienia te nie są bowiem uzależnione od posiadania jakichkolwiek zezwoleń czy dokumentów[i].

Prawo pobytu do 3 miesięcy

Obywatele UE/EOG/Szwajcarii i członkowie ich rodzin niebędący obywatelami UE/EOG/Szwajcarii mogą przebywać w Polsce przez okres do 3 miesięcy bez konieczności spełniania jakichkolwiek warunków pobytu, innych niż posiadanie ważnego dokumentu podróży. Obywatel UE/EOG/Szwajcarii może posiadać inny ważny dokument potwierdzający jego tożsamość i obywatelstwo. Członkowie ich rodzin niebędący obywatelami UE/EOG/Szwajcarii powinni posiadać wizę w celu wjazdu do Polski chyba, że są zwolnieni z tego wymogu.

Pobyt powyżej 3 miesięcy

Obywatelowi UE/EOG/Szwajcarii przysługuje prawo pobytu przez okres dłuższy niż 3 miesiące, w przypadku gdy spełnia jeden z następujących warunków:

  1. jest pracownikiem lub osobą pracującą na własny rachunek na terytorium Polski;
  2. posiada wystarczające środki finansowe do utrzymania siebie i członków rodziny na terytorium Polski, tak aby nie stanowić obciążenia dla pomocy społecznej oraz odpowiednie ubezpieczenie zdrowotne[ii];
  3. studiuje lub odbywa szkolenie zawodowe w Polsce oraz
    posiada wystarczające środki finansowe do utrzymania siebie i członków rodziny na terytorium Polski, tak aby nie stanowić obciążenia dla pomocy społecznej oraz posiada odpowiednie ubezpieczenie zdrowotne;
  4. jest małżonkiem obywatela polskiego.

Jeżeli pobyt w Polsce trwa przez okres dłuższy niż 3 miesiące, obywatel UE/EOG/Szwajcarii oraz członek jego rodziny zobowiązani są zarejestrować swój pobyt. Członek rodziny niebędący obywatelem UE/EOG/Szwajcarii jest natomiast zobowiązany uzyskać kartę pobytu członka rodziny obywatela UE. Formalności te można zrealizować w urzędzie wojewódzkim właściwym ze względu na miejsce pobytu danej osoby. Wniosek składa się osobiście, nie później niż w następnym dniu po upływie 3 miesięcy od dnia wjazdu na terytorium Polski.

Urzędy wojewódzkie wstrzymały bezpośrednią obsługę klientów. Dlatego w chwili obecnej nie ma możliwości zarejestrowania pobytu, uzyskania zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE, wydania karty pobytu członka rodziny obywatela UE, jak też dokumentów potwierdzających prawo stałego pobytu na terytorium Polski.

Należy natomiast podkreślić, że uprawnienia pobytowe obywateli UE/EOG/Szwajcarii oraz członków ich rodzin korzystających na terytorium Polski ze swobody przemieszczania się przysługują z mocy prawa, jeśli spełnione są warunki prawa pobytu. Nie zależą od zarejestrowania pobytu lub uzyskania dokumentu pobytowego.

Przedłużenie z mocy prawa okresów ważności wydanych dokumentów

Aktualnie obowiązujące przepisy prawa[iii] przewidują przedłużenie z mocy prawa okresów ważności następujących dokumentów wydawanych obywatelom państw członkowskich UE/EOG/Szwajcarii oraz członkom ich rodzin, którzy z nimi przebywają lub do nich dołączają:

  • dokumentów potwierdzających prawo stałego pobytu,
  • kart pobytu członka rodziny obywatela UE,
  • kart stałego pobytu członka rodziny obywatela UE.

W sposób analogiczny do pozostałych rozwiązań antykryzysowych dotyczących przedłużenia z mocy prawa okresów ważności dokumentów, jeżeli koniec okresu ważności jednego z ww. dokumentów będzie wypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ulegnie on przedłużeniu do 30-go dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów (zagrożenia epidemicznego lub epidemii), który będzie obowiązywał jako ostatni. Jednocześnie to przedłużenie nie będzie samoistnie kreowało podstawy do wymiany ani wydania nowego dokumentu.

Zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywateli UE jako dokumenty o charakterze bezterminowym nie zostały objęte tą regulacją.

Ograniczenia w przemieszczaniu się przez przejścia graniczne

Począwszy od 13 czerwca 2020 r. zniesiono kontrole na granicach wewnętrznych Polski (tj. z Niemcami, Czechami, Litwą, Słowacją) natomiast w dalszym ciągu obowiązują na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji[iv] wprowadzone od 15 marca 2020r. ograniczenia w przemieszczaniu się przez przejścia graniczne na granicach zewnętrznych Polski:

– zawieszono ruch na przejściach granicznych z Rosją, Białorusią oraz Ukrainą, których wykaz określony jest w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

– ograniczono ruch graniczny na przejściach granicznych  z Rosją, Białorusią, Ukrainą. Wykaz przejść wraz z rodzajem dozwolonego ruchu granicznego określony jest w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

W zakresie ruchu osobowego na kierunku wjazdowym do Polski na  przejściach granicznych z Federacją Rosyjską, Republiką Białoruś oraz Ukrainą przekraczać granicę państwową aktualnie mogą:

1) obywatele Rzeczypospolitej Polskiej;

2) cudzoziemcy, którzy są małżonkami albo dziećmi obywateli Rzeczypospolitej Polskiej albo pozostają pod stałą opieką obywateli Rzeczypospolitej Polskiej;

3) cudzoziemcy posiadający Kartę Polaka;

4) szefowie misji dyplomatycznych oraz członkowie personelu dyplomatyczno-konsularnego misji, czyli osoby posiadające stopień dyplomatyczny oraz członkowie ich rodzin;

5) cudzoziemcy posiadający prawo stałego lub czasowego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

6) cudzoziemcy posiadający prawo do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli cudzoziemcy uprawnieni do wykonywania pracy na takich samych zasadach co obywatele polscy, posiadający zezwolenie na pracę, zaświadczenie o wpisie do ewidencji w sprawie pracy sezonowej, oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy:

a) wykonują pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub

b) przedstawiają dokumenty, z których wynika, że podjęcie pracy rozpocznie się niezwłocznie po przekroczeniu granicy;

7) cudzoziemcy, którzy prowadzą środek transportu służący do przewozu osób lub towarów, a ich przejazd następuje w ramach czynności zawodowych polegających na transporcie towarów lub przewozie osób;

8) kierowcy wykonujący przewóz drogowy w ramach międzynarodowego transportu drogowego lub międzynarodowego transportu kombinowanego w rozumieniu odpowiednio art. 4 pkt 2 i 14 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 oraz z 2020 r. poz. 875) podróżujący tranzytem przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej innymi środkami transportu niż pojazd, którym jest wykonywany transport drogowy:

a) w celu odbioru odpoczynku, o którym mowa w rozporządzeniu (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającym rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającym rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 1, z późn. zm. )) na terytorium kraju pobytu,

b) po odebraniu za granicą odpoczynku, o którym mowa w rozporządzeniu wymienionym w lit. a, oraz po przerwie w świadczeniu pracy w okolicznościach wskazanych w art. 31 ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1412);

9) uczniowie i studenci pobierający naukę w Rzeczypospolitej Polskiej;

10) obywatele Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) lub Szwajcarii oraz ich małżonkowie i dzieci, w celu przejazdu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,  do miejsca zamieszkania lub pobytu;

11) cudzoziemcy posiadający zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz ich małżonkowie i dzieci, w celu przejazdu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, do miejsca zamieszkania lub pobytu.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach komendant placówki Straży Granicznej, po uzyskaniu zgody Komendanta Głównego Straży Granicznej, może zezwolić cudzoziemcom innym niż wyżej wymienieni, na wjazd na terytorium Polski.

Z powyższego wynika, że do kontroli granicznej na podstawie obecnie obowiązujących przepisów dopuszczeni zostaną obywatele UE/EOG/Szwajcarii lub członkowie ich rodzin znajdujący się w co najmniej jednej z poniższych sytuacji:

  1. obywatele UE/EOG/Szwajcarii posiadający zaświadczenie o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE lub dokument potwierdzający prawo stałego pobytu obywatela UE, wydane przez organy polskie;
  2. członkowie rodzin obywateli UE/EOG/Szwajcarii posiadający kartę pobytu członka rodziny obywatela UE lub kartę stałego pobytu członka rodziny obywatela UE, wydane przez organy polskie;
  3. obywatele UE/EOG/Szwajcarii lub członkowie ich rodzin będący małżonkami obywateli polskich lub dziećmi obywateli polskich lub dziećmi pozostającymi pod stałą opieką obywateli polskich;
  4. obywatele UE/EOG/Szwajcarii lub członkowie ich rodzin posiadający Kartę Polaka;
  5. obywatele UE/EOG/Szwajcarii lub członkowie ich rodzin będący szefami misji dyplomatycznych lub członkami personelu dyplomatyczno-konsularnego misji;
  6. obywatele UE/EOG/Szwajcarii lub członkowie ich rodzin wykonujący pracę na terytorium Polski lub posiadający dokumenty, z których wynika, że rozpoczną wykonywanie pracy niezwłocznie po wjeździe na terytorium Polski;
  7. obywatele UE/EOG/Szwajcarii lub członkowie ich rodzin będący uczniami lub studentami pobierającymi naukę w Rzeczypospolitej Polskiej;
  8. obywatele UE/EOG/Szwajcarii oraz ich małżonkowie i dzieci w celu przejazdu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do miejsca zamieszkania lub pobytu.

W wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, możliwe jest udzielenie zezwolenia na wjazd obywatelowi UE/EOG/Szwajcarii nienależącemu do jednej z ww. kategorii osób (np. jeśli wjazd miałby nastąpić ze względów humanitarnych).

Więcej informacji dotyczących przekraczania granic można znaleźć na stronie: www.strazgraniczna.pl.

Obywatele Zjednoczonego Królestwa i członkowie ich rodzin

Obywatele Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej do końca 2020 r. w tzw. okresie przejściowym, są traktowani jak obywatele UE, a członkowie ich rodzin jak członkowie rodzin obywateli UE[v].

Czytaj także:

Epidemia koronawirusa – specjalne rozwiązania dla cudzoziemców

Brexit


[i] Zasady wjazdu i pobytu na terytorium Polski obywateli UE/EOG/Szwajcarii oraz członków ich rodzin reguluje ustawa z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2019 r., poz. 293). Wdraża ona do polskiego porządku prawnego postanowienia dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich (Dz. Urz. UE L 158 z 30.04.2004, str. 77).

[ii] jest objęty powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym lub jest osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji w rozumieniu art. 5 pkt 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510, z późn. zm.) albo posiada prywatne ubezpieczenie zdrowotne, pokrywające wszelkie wydatki, które mogą wyniknąć podczas pobytu na terytorium Polski w związku z potrzebą pomocy medycznej lub leczeniem szpitalnym, w którym ubezpieczyciel zobowiązuje się do pokrycia kosztów udzielonych ubezpieczonemu świadczeń zdrowotnych bezpośrednio na rzecz podmiotu udzielającego takich świadczeń, na podstawie wystawionego przez ten podmiot rachunku

[iii] Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U.  poz. 374 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875)

[iv] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 435 z późn. zm.)

[v] na podstawie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE C 144 I z 25.04.2019, str. 1)